De tijd stond even stil in café Bolwerk op 3 januari 2026. Aan de stamtafel zat een goedgemutst gezelschap van mannelijke boomers met gelukkig ook een enkele mevrouw. Men was in blijde verwachting. Om 20.30 zou er namelijk iets plechtigs geschieden: de overdracht van een bijzonder schilderij. En inderdaad, een kleine delegatie betrad het café met een feestelijk ingepakt cadeau: een olieverf waarop de kroeg stond afgebeeld met op de achtergrond de Wonne en twee nonne(n). Namens pastor Patrick Kuipers van de Jacobuskerk kwam men het schilderij brengen ‘in langdurig bruikleen’.
Het fraaie doek is geschilderd door Jaap van Kregten (1878-1967), een schipperszoon uit Beetsterzwaag, later woonachtig geweest in Wierden en Rijssen en daarna in Enschede, waar hij werkzaam als huisschilder was. Zijn broer was Fedor van Kregten, ook kunstschilder maar dan met landelijke bekendheid. Het is niet helemaal zeker wanneer Jaap van Kregten het schilderij gemaakt heeft. Cafébaas Rob Nolmans vertelt dat zijn schenkhuis in 1904 geopend is; hij verwacht dat het schilderij van rond 1910 is.
Hoe komt dit stadsgezicht nu in café Bolwerk? Nolmans vertelt: ‘Een jaar of drie geleden, kan ook vier of twee geweest zijn, ach, maakt ook niks uit, zei Karin Vallen, stamgast van ’t Bolwerk en historisch actief in ‘Oud Enschede’, dat ze een leuk schilderij gezien had in de pastoorskamer van de pastorie van de Jacobuskerk aan de Oude Markt. Dat café Bolwerk daar prominent op was afgebeeld. Ik werd gelijk enthousiast. Maar het duurde lang voor ik er verder mee kwam. Pas onlangs ging ik koffie drinken in het parochiehuis naast de kerk. Ik vroeg naar de pastoor en ik meldde dat ik veel belangstelling had voor het schilderij. Het parochiebestuur zou het overleggen. En ja: ik mocht het ophangen in het café. Ik ben er heel erg blij mee.’
In dezelfde pastorie woonde van 1886 tot 1901 kapelaan en arbeidersvriend Alphons Ariëns. Toen hij vertrok uit Enschede, was het schilderij van café Bolwerk waarschijnlijk nog niet gemaakt. En als het al wel had bestaan, zou Ariëns het vast niet op zijn kamer gehangen hebben: hij was een radicale tegenstander van alcohol.
Jaap van Kregten hoorde officieel niet bij de Twentsche Kunstkring. Misschien omdat de Teken- en Kunstclub (vanaf 1918 werkend in een lokaal van de plaatselijke HBS en later uitgegroeid tot de TKK) voor een gewone arbeider toch te elitair was. De schildersgroep werd opgericht in Enschede in 1934. Zij maakten werk in de stijl van de Haagse School. Bekende leden waren Bert Henri Bolink (vader van kunstenaar Jan Bolink), Cees Broerse, Jan Broeze, Gerard Krol, Pieter Arie Nijgh (‘Pa Nijgh’ die een atelier in de Emmastraat had waar Jan Cremer heel graag kwam. Hij kreeg nog tekenles van Nijgh), Evert Rabbers, Ina Scholten van Heek, Riem Visser en Willem de Wijs.
In 2013 organiseerde Museum TwentseWelle een overzichtstentoonstelling van de Twentsche Kunstkring op initiatief van liefhebber en verzamelaar Ab Brusse. Ter gelegenheid daarvan publiceerde AFdH Uitgevers een catalogus ‘Schilders tussen Dinkel en Regge. De Twentsche Kunstkring 1934-1950.’
Tekst: Paul Abels
Foto’s: Marcel Waanders
